ریشه به پوچی رسیدن انسان
فیلسوف، دائم در معرض خطر انکار
۱۳۹۶-۰۶-۲۹
تاثیر تهافت الفلاسفه غزالی
تاثیر تهافت الفلاسفه غزالی (صوت)
۱۳۹۶-۰۶-۳۱
نمایش همه

فکر فلسفی فعال است

فکر فلسفی فعال است

انسان خلیفه خداوند در زمین شناخته می شود و همه اسما و صفات خداوند نیز در هستی او انعکاس یافته است. از سوی دیگر انسان، فهرست عالم هستی بوده و آنچه در این جهان وجود دارد نمونه ای از آن در هستی انسان تحقق پذیرفته است. در اثر همین ویژگی است که انسان هم با خداوند سخن می گوید و هم به سخن خداوند گوش می دهد و آن را به درستی استماع می کند. سخن گفتن خداوند با انسان به این ترتیب است که حقایق را به او افاضه می کند و معارف را در سرّ سویدا و ضمیرش آشکار می سازد و سخن گفتن انسان با خداوند به این صورت است که او با گوش جان و استماع قلبی خود کلام عقلی حق را دریافت می کند. در این گفتگو که خداوند با انسان و انسان با خداوند انجام می دهد، استماع و شنیدن نقش عمده و بنیادی دارد. به گونه ای که اگر گوش جان آماده شنیدن سخن حق نباشد در واقع گفتگو انجام نشده است. فکر فلسفی فعال است و در گفتگو تجلی پیدا می کند

گفتگو و تحول

در یک گفتگو به همان اندازه که سخن اهمیت دارد، شنیدن نیز نقش بنیادی و بی بدیل ایفا می نماید. سخن برای شنیده شدن است و در آنجا که استماع و شنیدن وجود نداشته باشد سخن نیز جایگاهی نخواهد داشت. به عبارت دیگر می توان گفت کسی که گوش ندارد سخن نیز نمی گوید. کسی که به گونه ای مادرزاد ناشنوا و کر متولد می گردد، لال و گنگ نیز خواهد بود. بزرگان اهل معرفت به این مساله توجه داشته اند و گفته اند: «آدمی فربه شود از راه گوش» در قرآن کریم کلمه سمیع پیش از کلمه بصیر آمده و خداوند تبارک و تعالی سمیع بصیر خوانده شده است.

فکر فلسفی فعال است وقتی از فعال بودن فکر فلسفی سخن گفته می شود منظور این است که انسان با مسائل هستی درگیر می شود و به همان اندازه که از فهم مسائل هستی برخوردار می گردد، ذات خود را نیز می آفریند و حقیقت خویش را دگرگون و متعالی می سازد.

انسان یک موجود در میان موجودات نیست بلکه گشودگی او به روی دیگران از ویژگی های ذاتی او به شمار می آید. گشودگی ذاتی انسان به روی غیر خود، همان چیزی است که می توان آن را امکان تحول و دگرگونی و آمادگی فرا رفتن از آنچه هست به شمار آورد. همین ویژگی است که می توان گفت: انسان تنها آن چیزی نیست که اکنون هست بلکه آنچه اکنون نیست نیز هست.

در ادامه بخوانید:  حجاب معاصرت

به عبارت دیگر می توان گفت برای انسان همیشه هنوز چیزی در بیرون هست که او به روی آن گشوده خواهد بود؛ و همین گشودگی به روی غیر است که متعالی بودن انسان را به روشنی آشکار می سازد. البته معلوم است که رو به سوی متعالی داشتن مستلزم راستی و شادی و شجاعت خواهد بود و این صفات از خصلتهای عقل شناخته می شوند. به طور کلی می توان ادعا کرد که رو به سوی متعالی داشتن از ویژگی های عقل است و عقل در پیمودن این راه حدّ یقف نمی شناسد و در یک جایگاه معین نیز نمی ایستد. کسانی که از محدود بودن عقل سخن می گویند به این مساله توجه ندارند که عقل فقط از آن جهت که بالفعل است محدود و متناهی شناخته می شود، ولی از آن جهت که بالقوه است محدود نیست و برای پذیرفتن حقایق هرگز و به هیچ وجه امتناع نمی ورزد. یک اندیشه بالفعل هر اندازه اهمیت داشته باشد، توانایی اندیشیدن از آن مهمتر خواهد بود.

شاید گزاف نباشد اگر ادعا کنیم که اندیشه بودن یک اندیشه فقط در اندیشیدن به آن تحقق می یابد به گونه ای که اگر اندیشیدن در درون یک اندیشه تحقق نداشته باشد، در واقع اندیشه نخواهد بود. با تامل بیشتر در این باب می توان دریافت که اندیشه یک فعل است و نباید آن را به عنوان یک معنی اسمی مورد بررسی قرار داد. به کار بردن اسم در مورد آنچه به حسب واقع فعل به شمار می آید موجب کج فهمی می گردد. و نوعی گمراهی را به دنبال می آورد. کسی که می گوید من فهم دارم در واقع، «فعل فهمیدن» را انجام می دهد. بنابراین داشتن اندیشه جز نوعی اندیشیدن چیز دیگری نیست.

در ادامه بخوانید:  کتاب روش تدریس فلسفه دکتر دینانی
چرا فکر فلسفی فعال است ؟

وقتی گفته می شود اندیشه، نوعی اندیشیدن است به این مساله نیز اشاره می شود که در هرگونه اندیشه ای چیز نیندیشیده وجود دارد به همین جهت است که اندیشیدن ادامه پیدا می کند تا اینکه نا اندیشیده ها، اندیشه شوند. با توجه به آنچه در اینجا ذکر شد می توان گفت فلسفه فقط تعلیم دادن و یادگیری نیست، بلکه نوعی تفکر به طریق فعال است که در آن اندیشه اندیشیده می شود راه به سوی غیر گشوده می شود.

فیلسوف به یک فرقه فکری معین وابسته نیست زیرا کسی که از یک نحله فکری معین پاسداری می کند، خود را از عالم دور می کند تا اینکه بتواند پاسداری خود را نسبت به آن نحله فکری حفظ نماید. فکر فلسفی فعال است وقتی از فعال بودن فکر فلسفی سخن گفته می شود منظور این است که انسان با مسائل هستی درگیر می شود و به همان اندازه که از فهم مسائل هستی برخوردار می گردد، ذات خود را نیز می آفریند و حقیقت خویش را دگرگون و متعالی می سازد. فیلسوف در یک حرکت فکری فعال، ارتباط مرکب و دوگانه ای را از یک سو با ذات خود و از سوی دیگر با جهان خود برقرار می سازد و البته در این ارتباط مرکب و دوگانه نوعی تغییر و دگرگونی نیز ایجاد می نماید. دست یافتن به حقیقت بدون هرگونه تغییر و دگدگونی در خود امکان پذیر نیست. ما به همان اندازه می توانیم به حقیقت دست یابیم که خود را می سازیم و این همان چیزی است که ما در اینجا آن را به عنوان ارتباط مرکب و دوگانه مطرح کردیم.

در ادامه بخوانید:  اتحاد میان منطق و فلسفه

جنبه بیرونی انسان به هیچ وجه از جنبه درونی او منفصل و جدا نیست و انسان در واقع همان چیزی است که آن را انجام می دهد. براساس همین اتحاد و ارتباط میان میان درون و بیرون است که می توان گفت هرگونه شناخت و معرفتی که انسان نسبت به چیزی پیدا کند، نوعی معرفت به معرفت نیز هست و البته هرگونه کلامی در یک موضوع کلام درباره همان کلام نیز خواهد بود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *