ایراد عرفا به فلاسفه
ایراد عرفا به فلاسفه
۱۳۹۶-۰۶-۱۲
انقلاب حقیقت محال است
۱۳۹۶-۰۶-۱۴
نمایش همه

انسان کنشگر است

انسان کنشگر است

امروز اهمیت علوم اجتماعی بیشتر از هر زمان دیگر احساس می‎شود. در واقع اگر جامعه نباشد هیچ‌چیز نیز نخواهد بود. اما چرا امروز نیاز به علوم اجتماعی بیشتر از هر زمان دیگری احساس می‎شود، چون ارتباطات و روابط افراد با هم خیلی بیشتر از گذشته شده است، امروز اگر کوچک‎ترین واقعه‎ای در کره‌ی زمین روی دهد در کمترین زمان در سراسر جهان مخابره خواهد شد.‎ انسان کنشگر است و من می‎خواهم از این واژه شروع کنم و سخنان خود را ادامه دهم.

الفاظ همان‎طور که هدایت‎کننده هستند، گمراه‎کننده نیز هستند. کلمه‌ی «کنشگر» واژه‎ی فارسی زیبایی است و به معنی فعل و کنش است. در تمام عالم اگر شما جست‎وجو کنید هیچ موجودی را جز انسان، کنشگر نخواهید یافت. اگر کسی به من بگوید که به طور مثال باد و توفانی مثل سونامی نیز یک کنش است جواب من این است که بله، اتفاقی مثل سونامی محصول کنش‎هایی در آب دریا و غیره است؛ اما در واقع آن‎ها کنش‎هایی هستند که جنبه‎ی انفعالی دارند، باد کنش و واکنش است و نتیجه‎ی فعل و انفعالات هواست. یا حمله‎ی شیر، کنش و واکنش است، چرا؟ واکنش است چون گرسنه است.

اگر انسان، نیاز و احتیاجاتی نداشت کنشی نیز نداشت. انسان در خوردن، خوابیدن، روابط اجتماعی و دیگر احتیاجاتش واکنش دارد. انسان در جاهایی کنش است و واکنش نیست؛ صنعت، تکنیک و احتیاجات اولیه‎ی او همه از نوع واکنش هستند چون به آن‎ها نیاز دارد. تمام افعال انسان ضمن کنش، واکنش هم هست.

چرا انسان کنشگر است ؟

حالا پرسش این است که اگر هم انسان و هم موجودات دیگر برای نیاز خود واکنش دارند، پس چرا می‎گوییم انسان کنشگر است اما در مورد حیوانات این واژه را به کار نمی‎بریم؟ زیرا انسان دست به تفکر می‎زند و فلسفه می‎بافد و فلسفه می‎گوید که هستی چیست، موجودشناسی چیست. البته حتماً می‎دانید که بین «موجودشناسی» و «وجودشناسی» تفاوت است. هر چیزی که تا به حال دیده‎اید موجود است از نبات تا حیوانات، در واقع شما با موجودات طرف هستید. حال سؤال من این است، اگر ما «وجود» را ندانیم و نشناسیم اتفاقی می‎افتد؟ شناخت وجود به چه کار ما می‎آید؟ نکته در همین جاست، تنها انسان است که به وجود می‎اندیشد. تمام موجودات وجود را می‎فهمند، اما تنها انسان است که می‎پرسد وجود چیست و به همین علت می‎گوییم تنها انسان است که کنشگر محسوب می‎شود.

در ادامه بخوانید:  فلسفه ایران و سهروردی (مصاحبه)

سنت من در سخنرانی‎ها بر این اساس است که بیشتر پرسش می‎کنم. من از شما می‎پرسم موجود از وجود بیرون می‎آید یا وجود از موجودات؟ وجود یک مفهوم عام است، آیا مجموعه‎ی موجودات وجود هستند و حاصل‌جمع همه‎ی موجودات است یا خیر، بیشتر و فراتر از آن است؟

زیرا انسان دست به تفکر می‎زند و فلسفه می‎بافد و فلسفه می‎گوید

دنیای علم این است، علم فکر نمی‎کند، می‎بیند؛ اما انسان فکر می‎کند و می‎اندیشد، پس چون فکر می‎کند، کنشگر است؛ چه فکر مفید و چه فکر غیرمفید. فکرکننده هم به معقول و هم به نامعقول می‎اندیشد، اما اندیشیدن به نامعقول راه را برای امر معقول باز می‎کند. سؤال می‎کنم، آیا اگر کسی نامعقول را نداند، می‎داند معقول یعنی چه؟

پس انسان تنها موجودی است که کنشگر است چون تأمل می‎کند. سؤال دیگرم از شما این است، عمل بالاتر است یا فکر کردن؟ عمل بدون فکر کردن چه ارزشی دارد؟ انرژی هستی «است» یا هستی «دارد»؟ اگر انرژی را مطلق کردید، ملحد می‎شوید، پس انرژی هستی «دارد». خب هستی را چه کسی می‎فهمد؟ انسان، اوست که از هستی و وجود می‎گوید، کنشگر است چون فکر هستی دارد. چگونه انسان کنشگر است؟ تفکر و تعقل می‎کند، تعقل او کنشگری او محسوب می‎شود، قابلیتی که هیچ‌یک از موجودات عالم ندارند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *