دل دریچه دلبری است
برنامه معرفت دوازدهم آبان ۱۳۹۱
۱۳۹۱-۰۸-۱۳
محبّت مقدم است یا معرفت ؟
۱۳۹۱-۰۸-۱۶
نمایش همه

فیلسوفان یهودی و یک مساله بزرگ

فیلسوفان یهودی و یک مساله بزرگ

فیلسوفان یهودی و یک مساله بزرگ«فیلسوفان یهودی و یک مساله بزرگ» مطرح کننده یک پرسش آشناست؛ آیا جمع میان فلسفه و دین ممکن است؟ غلامحسین دینانی در کتاب فیلسوفان یهودی و یک مساله بزرگ بر این اندیشه است که رابطه دین و فلسفه با عقل و ایمان در همه ی قرون و اعصار مورد اختلاف و درگیری میان اشخاص بوده است. پس به باور او، پاسخ به این پرسش نه پاسخ به یک مسئله تاریخی بلکه پاسخ به معضلی است که مستقیما با فضای فکری امروز ما مرتبط است. اما ریشه و اساس این پرسش در نزد وی، به سال های قبل بر می گردد؛ به دورانی که دینانی دست به نگارش یکی از مهم ترین و تاثیرگذارترین آثار خود یعنی «قواعد کلی در فلسفه اسلامی» زد. پس از آن همین پرسش را در ماندگارترین اثرش (ماجرای فکر فلسفی در جهان) پی گرفت. سپس در اولین اثر مدون و نظام مند درباره سهروردی و بعد ابوالحسن عامری و غزالی و در نهایت ابن رشد، این پرسش همراه وی بوده تا امروز که با کتابی رو به رو هستیم که مجددا این پرسش بنیادین مطرح است.

چونان تمامی آثار گذشته اش، دینانی از منظری تازه و متفاوت به مساله نگریسته و برخورد می کند. «فیلسوفان یهودی و یک مسئله بزرگ» روایت مواجهه ای است که متفکران یهودی با عقل و دین داشته اند. روایت فیلون اسکندرانی است که اولین کسی بود که به طور جدی، مفصل و جریان ساز پرسش عقلانی از دین و نگاه ایمانی به عقل را دستمایه کار خود قرار داد؛ گزارش قباله یهودی و نسبت این رساله با سرچشمه های اصیل عرفان است؛ طرح یک گفت و گو با موسی بن میمون، بزرگترین فیلسوف یهودی در قرون وسطی و بیان مهم ترین آرای او درباره ی صفات حق، عله العلل و نحوه آفرینش عالم است؛ کتاب ارزیابی آرای فلاسفه و متکلمانی چون ابن باقودا، ابن کمونه، ابوالبرکات، سعد یاگوئن، ابن جبیرول، یهودا هالوی و حموئیل ابن حنف است که هر کدام به نوبه خود در ساختن سنت ندای یهود نقش داشته اند و هر یک جایگاهی در شکل گیری فلسفه یهودی دارند اما در عین حال کتاب «فیلسوفان یهودی و یک مسئله بزرگ» بیش و پیش از هر گزارش یک «دین» است.

در ادامه بخوانید:  معمای زمان و حدوث جهان

دینی که فیلسوفان یهودی بر فلاسفه مسلمان دارند؛ بر فیلسوفانی چون فارابی و ابن سینا و متکلمینی چون معتزله و مهم تر از همه دینی که یهودیان به ابن رشد دارند که در واقع بخش عمده ای از آرای این فیلسوفان باز گویی یا همان «همان سازی» آرای ابن رشد است؛ با این معنا کتاب «فیلسوفان یهودی و یک مسئله بزرگ» جست و جویی در میراث ابن رشد و همین طور تصویر دوباره ای است از شعاع گسترده تفکر اسلامی.

گفته شد فیلسوفان یهودی قرون وسطی در دراز مدت همواره تحت تاثیر فیلسوفان مسلمان بوده اند و از آثار ارزشمند و ژرف این اندیشمندان بزرگ بهره برده اند. در این جریان فکری، آغاز و انجام جهان به عنوان یک مساله فلسفی، پیوسته مطرح بود و بررسی می شد که چه کسی می تواند خود را فیلسوف بداند و درباره ی هستی و آغاز و انجام آن بیندیشد؟ همان گونه که در این کتاب نیز آمده، در ادیان الهی نیز آغاز و انجام با عنوان «مبدا و معاد» یک اصل عمده و بنیادی شناخته می شود و کسی که نسبت به آن ها باور نداشته باشد، در زمره اهل ایمان قرار نمی گیرد. بدین ترتیب اندیشیدن درباره ی آغاز و انجام هستی به همان اندازه که یک مساله مهم فلسفی شناخته می شود، از اصول عمده و بنیادی دین نیز به شمار می آید و اینجاست که چگونگی ارتباط میان فلسفه و دین به عنوان یک مساله بزرگ مطرح می شود. این مساله بزرگ در میان متکلمان و فیلسوفان مسلمان به گونه ای ژرف و شایسته بررسی شده است. فیلسوفان یهود نیز با بررسی مطالعه آثار فیلسوفان مسلمان به طرح این مساله بزرگ پرداخته و در این راه گام برداشته اند. آنچه در این کتاب آمده است، به بررسی تلاش ها و کوشش های فیلسوفان یهودی در این باب باز می گردد.

در ادامه بخوانید:  حافظ معنوی

در کتاب فیلسوفان یهودی و یک مساله بزرگ دکتر دینانی به بررسی حدود ۲۰ فیلسوف یهودی در قرون وسطی پرداخته که درمیان این فیلسوفان یهودی، هفت نفر که از آن ها یاد شد مهم تر هستند که به آن ها بیشتر پرداخته شده است. در این کتاب به بررسی سازش فلسفه و دین از نگاه فیلسوفان یهودی پرداخته شده و این سوال مطرح می شود که آیا فاسفه با دین سازگار است یا خیر؟ دینانی دیدگاه های فیلسوفان یهودی را نیز در این باره مورد بررسی قرار داده است. نکته قابل توجه این است که یهودیان به تعالیم خود که مورد تحریف هم قرار گرفته است، به چشم آموزه های الهی و نکات اخلاقی عبرت آموز می نگریستند و در این موارد سعی بر تطبیق داشتند.

در بخش هایی از کتاب فیلسوفان یهودی و یک مساله بزرگ نویسنده تلاش کرده، نشان دهد مباحث ظاهر و باطن و جایگاه عقل و دین در نزد فیلسوفان یهودی چگونه بوده است. همچنین دینانی در فصل های چهار، پنج و شش به عرفان یهودی پرداخته و این که چگونه مساله باطن گرایی در شریعت یهودی ممکن است. نکته دیگری که می توان درباره این کتاب بیان کرد این است که نویسنده، در مواجهه با آرای فیلسوفان یهودی، رویکردی انتقادی دارد. به دیگر سخن در برابر اندیشه آنها منفعل نیست. دینانی تلاش کرده است یک گفت و گوی نقادانه را با این متفکران در پیش بگیرد. البته این رویکرد در آثار پیشین غلامحسین دینانی دیده می شد. این رویکرد قبل از هر چیز ریشه در روش شناسی دینانی دارد. روش تحلیل او همواره یه روش نقادانه بوده است. این روش از عقلانیتی می آید که زمینه کاری دینانی نیز هست. البته این نگاه نقادانه نویسنده کتاب مانع از دیدن وجوه مثبت و تحسین برانگیز فعالیت فکری فیلسوفان یهودی نشده است. چنان که در بسیاری از بخش های کتاب، در درجه نخست سعی شده است در یک نگاه همدلانه، ابتدا وجوه مثبت، دقیق و تازه کار فیلسوفان یهودی نشان داده شود. پس از آن است که نکته های قابل نقد مطرح می شود. به ویژه در مبحث عرفان کابالایی یا همان عرفان قباله که فصلی از کتاب به آن اختصاص دارد، دینانی ابتدا جنبه های مثبت و سخنان ارزشمند این فیلسوفان را آورده اما در بخش هایی که از دید نویسنده اندیشیده این فیلسوفان از عرفان منحرف می شود و سر از سحر و جادو و رمالی در می آورد، نکات انتقادی نیز مطرح می کند.

در ادامه بخوانید:  نیایش فیلسوف

ناشر کتاب فیلسوفان یهودی و یک مساله بزرگ انتشارات هرمس و سال نشر آن ۱۳۹۰ است. در فهرست کتاب فیلسوفان یهودی و یک مساله بزرگ می خوانیم :

فصل اول: جایگاه عقل در تاریخ و نقش دانشمندان در جمع و توفیق میان فلسفه و دین | فصل دوم: آیا جمع و توفیق میان فلسفه و دین بر بنیاد یک اصل استوار است ؟ | فصل سوم: فیلسوان قرون وسطای یهودی و جمع میان فلسفه و دین | فصل چهارم: نسبت میان عرفان و دین و بررسی قبّاله یهودی| فصل پنجم: ژرف اندیشی و باطن گرایی | فصل ششم: کابالا در دو بخش عملی و نظری | فصل هفتم: ابن باقودا در کتاب الهدایه الی الفرائض القلوب | فصل هشتم: کتاب دلاله الحائرین و موسی بن میمون | فصل نهم: کوششهای فلسفی موسی بن میمون | فصل دهم: موسی بن میمون و نفی صفات حق تباک و تعالی | فصل یازدهم: موسی بن میمون از علل اختلاف سخن می گوید  | فصل دوازدهم: طرح شبهه یا شایستگی فکری؟ | فصل سیزدهم: پژواک سخنان فخرالدین رازی و شهاب الدین سهروردی در آثار ابن کمّونه | فصل چهاردهم: اعتبار اندیشه و معتبر بودن نوشته در کارهای ابوالبرکات | فصل پانزدهم: معانی عقل بر اساس تفسیر ابوالبرکات | فصل شانزدهم: سعدیا گائون و صموئیل بن حفنی در موضع معتزله | فصل هفدهم : ابن جبیرول و جسارتهای فلسفی او

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *