نگاهی منتقدانه به فلسفه صدرالمتألهین
ملاصدرا و توجیه سخنان غزالی
۱۳۹۶-۰۷-۱۲
اجاره‌نشین اندیشه‌های دیگران
اجاره نشین اندیشه‎ها نباشیم
۱۳۹۶-۰۷-۱۳
نمایش همه

با از دست دادن عقل چه بدست می آورید؟

متافیزیک

عقل به طور ذاتی منتقد است یعنی نواقص را می داند و چون نواق را می داند، نقد می کند. نقد یعنی از نقص به کمال رفتن؛ یعنی می بیند که این ناقص است و می خواهد که ناقص نماند. انتقاد یعنی انگشت روی یک نقص گذاشتن، برای اینکه در نقص نماند. عقل بالذات منتقد است. عقل خودبنیاد نیست.

 

 

عقل به همان اندازه که منتقد است، تسلیم هم هست. بسیاری از مردم که با عقل مخالف هستند یا با فلسفه مخالفند، ادعا دارند که عقل، متکبر است. فکر می کنند که عقل خودبنیاد است. برخی هم اصطلاح عقل خودبنیاد را به کار می برند. عقل، هیچگاه خودبنیاد نیست. عقل خودبنیاد گرفتار شهوت است. عقل شهوانی، عقل دنیوی، عقلی که گرفتار تمایلات نفسانی است خودبنیاد است به دلیل خودبنیاد بودن نفس.

این نفس است که خود بنیاد است. عقلی که از اوهام و نفسانیات عبور کرده باشد، خودبنیاد نیست؛ عقل به همان اندازه که منتقد است و انگشت انتقاد به روی نقص ها می گذارد و نواقص را می شناسد، تسلیم و رضایتمند هم هست. هیچ موجودی تسلیم نیست و فقط عقل است که تسلیم می شود. حدیثی در اول اصول است که دقیقا دلالت بر تسلیم بودن عقل می کند آنجا که می گوید:

لَمَّا خَلَقَ اَللَّهُ اَلْعَقْلَ اِسْتَنْطَقَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَقْبِلْ فَأَقْبَلَ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ ثُمَّ قَالَ وَ عِزَّتِی وَ جَلاَلِی مَا خَلَقْتُ خَلْقاً هُوَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْکَ وَ لاَ أَکْمَلْتُکَ إِلاَّ فِیمَنْ أُحِبُّ أَمَا إِنِّی إِیَّاکَ آمُرُ وَ إِیَّاکَ

بنابراین عقل به همان اندازه انتقادش به نواقص، در مقابل کمال مطلق تسلیم است. مخالفین عقل و فلسفه، بدبینی خاصی به عقل دارند و فکر می کنند که اگر عقل را از دست بدهند چیز خاصی به دست می آورند. اگر عقل را از دست بدهید چه می توانید به دست بیاورید؟

در ادامه بخوانید:  جامعه بدون فلسفه مرده است

مخالفین پاسخ می دهند که «ما عقل را کنار می گذاریم و تسلیم اولیاء و انبیاء می شویم» بلافاصله سوال می کنیم که آیا شما به سراغ اولیاء، با عقل می روی یا با بی عقلی؟ آیا این عقل است که شما را به اولیاء و انبیاء هدایت می کند یا جهل شماست که هدایت می کند؟ اگر با عقل می روی پس هیچگاه نمی توانی عقل را کنار بگذاری. هیچ کس از کنار گذاشتن عقل، سودی نبرده است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *