متافیزیک
ابونصر فارابی احیاگر فلسفه افلاطون
۱۳۹۶-۰۶-۰۶
سخن صادقانه از ابلیس
سخن صادقانه از ابلیس قبول می کنید؟
۱۳۹۶-۰۶-۰۸
نمایش همه

منشا تحقق مرزها و فاصله ها

تعادل بین درون و برون

کسی که با زبان ادب و اندازه آشنایی نداشته باشد و از کمیت و کیفیت امور بی خبر بماند با تعین و تشخص هر یک از اجسام و امور جسمانی بیگانه خواهد بود. درست است که در نظر حکمای اسلام حقیقت اجسام در صورت نوعیه وجسمیه آن تعین پیدا می کند ولی صورت جسمیه پیوسته در یک سلسله مشخصات، کمیت و کیفیت که از مهمترین آنها پدیدار می گردد. شیخ الرئیس ابوعلی سینا به همین مساله توجه داشته، آنجا که روی کلی طبیعی تکیه کرده و برای اثبات آن اقامه برهان کرده است. فیلسوف معروف فرانسوی رنه دکارت نیز با همین مشکل روبرو بوده است.

آنجا که نظریه فیزیکی خود را به حکم اندیشه و دانایی بر بطلان خلا و ضرورت تحقق ملأ استوار میسازد. ما اکنون در مورد «جسم تعلیمی» و «جسم طبیعی» و تفاوت میان آنها و آنچه حکما و فلاسفه در این باب گفته اند، سخن نمی گوییم ولی روی این مساله تاکید میکنیم که آنچه صدرالدین قونوی در مورد مقطع پیدایش مرزها و فاصله میان امور منفصل ابراز داشته بدیع و بی سابقه است و به طرز تفکر حکیمانه و عارفانه او مربوط می شود. این عارف دل آگاه در خلال آثار عرفانی خود به نکته هایی اشاره می کند که در گشودن قفل بسیاری از مشکلات و مسائل فلسفی موثر واقع می شود. چنانکه گذشت او در توجیه معقول و منطقی تحقق مرزها و فاصله ها به باطن اسم «الظاهر» حق توجه کرده و در همه امور به جستجوی منشا الهی آنها می پردازد.

ضامن بودن خداوند نسبت به حقیقت، مستلزم تعطیل شدن عقل و آگاهی نیست بلکه برای تمییز و جدا کردن حق از باطل گوش فرادادن به ندای عقل از ضروریات به شمار می آید.

حکمای دوران باستان نیز خداوند را منشا همه حکمتها می دانستند و معتقد بودند که او نگاهبان حقیقت و ضامن واقعیت است. ضامن بودن خداوند نسبت به حقیقت، مستلزم تعطیل شدن عقل و آگاهی نیست بلکه برای تمییز و جدا کردن حق از باطل گوش فرادادن به ندای عقل از ضروریات به شمار می آید. بررسی آثار عرفای اسلامی نشان می دهد که این بزرگان ضمن اینکه اهل مکاشفه و شهود قلبی بوده اند در گوش فرا دادن به ندای عقل، هرگز قصور نکرده اند و از ثمرات آن همواره بهره مند بوده اند. از ویژگیهای عارف اسلامی این است که به ظاهر و باطن امور توجه دارد و اشتغال به یکی از این دو مرحله مانع از توجه او به مرحله دیگر نمی گردد.

در ادامه بخوانید:  برنامه معرفت دوازدهم آذرماه ۱۳۹۵

خوب صدرالدین قونوی یک عارف بوده و شاگرد ابن عربی است. هم تربیت شده و هم جانشین ابن عربی است. و هم ربیب ابن عربی بوده؛ چون مادر ایشان، زن ابن عربی بوده است. از بچگی در دامان ابن عربی بزرگ شده است. خوب عارف بزرگی است و آثارش هم در ایران خیلی مطرح بوده شاید بدون اغراق بگوییم که ابن عربی از طریق قونوی در ایران شناخته شد. شاید اگر قونوی نبود ابن عربی اینقدر در ایران شناخته شده نبود. چون ابن عربی زبان فارسی می دانسته و بعضی از آثارش به زبان فارسی است. او کتاب های ابن عربی را تدریس می کرده است مثل فصوص الحکم. بیشتر شاگردانش در آن موقع در قونیه بودند و ایرانی هم بودند .شاید حدود یکصد و پنجاه شرح، بر فصوص الحکم تا بحال نوشته شده است، که بیشتر آن را ایرانی ها نوشته اند. اولین شرح فصوص به وسیله معی الدین جندی نوشته شده است که خوب اهل جند (تاجیکستان فعلی) بوده است.

ایشان حرفهایی که میزند دقیق و عمیق است. حالا اینجا حرفی که ازش نقل کردیم روی مرز ها انگشت گذاشته که فاصله ها چگونه است؟حرف عجیب و غریبی می زند که مرز ها را ما نمی توانیم تعیین کنیم. مرز دو شی در جهان بیرون است یا در جهان ذهن است؟ مرز دو تا جسم کجاست؟ مثلا الان این صندلی از میز جداست. مرز این دو کجاست؟ آیا خلا در جهان هست؟ خلا یعنی یک فضایی که هیچی در آن نباشد. بعضی وقتها گفته می شود که هست مثل جایی که هوا بوده و هوایش را بیرون بکشند. اما این خلا نیست یک عنصری می رود و یک عنصر دیگر جای آن می آید. یعنی پر از عدم است؟ همچین چیزی می شود؟ پر از نیستی است؟ یک عنصری هست که ناشناخته هست و ما نمی دانیم. خوب درجهان هستی و کل طبیعت، خلأ نیست. عالم ملأ است. آیه ای که به صورت یومیه می خوانیم {صمد} یعنی پر است. {الله الصمد} یعنی جهان پر از حقّ است. عالم پر از خداست. کجا می شود فرض کرد که خدا نباشد.

در ادامه بخوانید:  درباره علم حضوری

گوش دادن به ندای عقل مراتب مختلفی دارد که تشکیکی بودن آن بر اهل نظر پوشیده نیست. تعیین مرز و حدود از معقولات عقل است و تنها عقل است که می تواند حدود و صغور اشیاء و افکار را متوجه شود. جداکننده و مرز واقعی، همان عقل کلی و فعال است که با فعلیت و پویایی، آنچه نامقعول (عدمی) است را می شناسد. زیرا در شناخت خود یک لحظه توقف ندارد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا معادله را حل کنید *