پایان دوران اندیشیدن

توصیف جهان باعث ایجاد یقین نمی شود
توصیف جهان باعث ایجاد یقین نمی شود
اردیبهشت ۱۹, ۱۳۹۶
فلسفه یعنی گفتگو
فلسفه یعنی گفتگو
اردیبهشت ۲۱, ۱۳۹۶
نمایش همه

پایان دوران اندیشیدن

دوران فلسفه پایان یافته
آیا دوران فلسفه پایان یافته است؟

بسیارند کسانی که می گویند دوران فلسفه پایان یافته و کوشش فلاسفه نیز در این عصر چیزی جز یک امر بی حاصل نمی باشد. این گروه بر این عقیده اند که فلسفه یک اصطلاح عامی است برای آنچه هنوز در زیر پوشش علم قرار نگرفته است. این جماعت روی این نکته تاکید می گذارند که در زمان ارسطو، فلسفه و علوم از یکدیگر جدا نبودند، ولی به مرور زمان علوم، استقلال خود را باز یافتند و یکی پس از دیگری از زیر سیطره فلسفه خارج گشتند. اکنون دیگر علوم که روزی فرزندان فلسفه بودند رابطه خود را با فلسفه قطع کرده و با یک هویت مشخّص روی پای خود ایستاده اند. به این ترتیب می توان گفت: فلسفه فقط نامی است برای آن گونه از کوشش هایی که در جهت توجیه مسائل ناپخته و غیر علمی به کار می رود.

هیچ چیز مضحکتر از منظره دشمنان ظاهری فلسفه نیست زیرا این اشخاص به استدلال هایی پر طمطراق متوسل می شوند تا ثابت کنند که فلسفه وجود ندارد و دوران فلسفه پایان یافته است.

سخن این اشخاص در آغاز، یک سخن مستدل و قانع کننده به نظر می رسد، ولی اگر اندکی دقیق به این مساله توجه شود اعتبار سخن آنان به سختی مورد تردید قرار می گیرد. زیرا که اگر سخن این اشخاص درست بود ما باید امروز خیلی کمتر از هزار سال پیش فلسفه می داشتیم در حالی که مسأله کاملا معکوس است زیرا فلسفه در این عصر نه تنها کمتر از گذشته نشده بلکه به مراتب بیش از هر زمان دیگر رواج یافته است. این سخن به هیچ وجه قابل تردید نیست که علوم گوناگون در طول تاریخ و مرور زمان راه خود را از پدر خویش یعنی فلسفه جدا کردند، اما آنچه جالب توجه است این است که هر گاه یکی از علوم خود را از فلسفه جدا و مستقل کرد یک رشته فلسفی دیگر همزمان با آن به وجود آمد. فلسفه هایی که همراه با علوم پدیدار می گردند فلسفه علوم نام دارند زیرا هر علمی در گهواره نوعی فلسفه پرورش می یابد.

در ادامه بخوانید:  اتحاد میان منطق و فلسفه
فلسفه هر لحظه زنده تر می شود

واقعیات موجود نشان می دهند که فلسفه به جای اینکه در نتیجه رشد علوم بمیرد، سرزنده تر و بارورتر می گردد. طرفداران فلسفه، مخالفان خود را در مقابل این استدلال قرار می دهند و می گویند: یا فلسفه و استدلال فلسفی طریقی است که انسان می تواند از آن طریق به نوعی از حقیقت نائل گردد یا نه. اگر کسی بگوید: فلسفه چیزی است که می تواند چهره ای از حقیقت را برای انسان آشکار سازد، ناچار به ارزش و اعتبار فلسفه اعتراف کرده است. ولی اگر کسی این ارزش و اعتبار را انکار کرده و فلسفه را امری بی حاصل به شمار آورد، ناچار باید برای اثبات این سخن به نوعی استدلال دست یازد و در همین مورد است که منکر فلسفه با حربه فلسفه به جنگ فلسفه می رود و در عین انکار فلسفه به دامن فلسفه پناه می برد.

شخصی می گفت: هیچ چیز مضحکتر از منظره دشمنان ظاهری فلسفه نیست زیرا این اشخاص به استدلال هایی پر طمطراق متوسّل می شوند تا ثابت کنند که فلسفه وجود ندارد و دوران فلسفه پایان یافته است. مخالفان فلسفه می گویند: فلسفه همان گونه که در زمینه علوم طبیعی نقش مهمی به عهده ندارد، در زمینه علوم اقتصادی، سیاسی و اجتماعی نیز حرفی برای گفتن ندارد زیرا کلیه امور اجتماعی باید با ملاک «مصلحت» سنجیده شود و «مصلحت» چیزی است که به فلسفه نیازمند نمی باشد. ولی این اشخاص از این نکته غافل مانده اند که این سخن به هیچ وجه از فلسفه کنار نمی باشد. زیرا وقتی در مورد امور اجتماعی «مصلحت» را ملاک کار خود قرار می دهند معنی سخن آنان این است که در کار خود هدف یا غایتی را از پیش در نظر گرفته و برای تحقق بخشیدن به آن کوشش می نمایند.

در ادامه بخوانید:  دفاع از حدوث زمانی عالم

در همین جا این پرسش پیش می آید که این هدف چیست؟ در مقام پاسخ به این پرسش می گویند: هدف فقط «قدرت» مملکت است. در اینجا دوباره فیلسوف میپرسد: چرا باید «قدرت» مملکت، هدف باشد؟ مخالفان فلسفه اگر کوشش کنند که در برابر این پرسش، نظر خود را توجیه نمایند، ناچار باید گفت از حوزه یک نظریه سیاسی و اقتصادی خارج گشته و به قلمرو فلسفه وارد شده اند. برای سردمداران امور اجتماعی آنچه بیش از این مساله اهمیت دارد این است که گفته می شود، در جامعه چه چیز واقعی است و آنچه واقعیت دارد تا چه درجه از واقعیت برخوردار می باشد؟ جای هیچ گونه تردید نیست که جامعه در نظر انسان یک نیروی واقعی به شمار می آید. شاید نیروی جامعه از نیروی هر عصر دیگر در این جهان برای انسان واقعی تر باشد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا معادله را حل کنید *