اشعار عطار درباره حضرت علی
برنامه معرفت بیست و ششم خرداد ۱۳۹۶
۱۳۹۶-۰۳-۲۸
معنویت کالا نیست
معنویت، کالا نیست
۱۳۹۶-۰۳-۳۰
نمایش همه

آشنایی با مکتب تفکیک

مکتب تفکیک

اصطلاح مکتب تفکیک به معنایی که طرفداران این مکتب از آن سخن می گویند جدید و بی سابقه است. در میان مکتب های فکری و در کتب ملل و نحل و فرقه های مذهبی اصطلاحی به عنوان «مکتب تفکیک» دیده نمی شود، ولی اگر از ویژگی های این جریان فکری و خصوصیات کسانی که آن را به وجود آورده اند صرف نظر کنیم و تنها به مفاد محتوای کلی و اصلی آن توجه نمائیم خواهیم دید که نه تنها جدید و بی سابقه نیست، بلکه از قدیمی ترین جریان های فکری در جهان اسلام شناخته می شود.

مکتب تفکیک

زیرا آنچه در این جریان فکری به طور عام و کلی مطرح می شود این است که بین حقایق دینی که از طریق وحی الهی نازل می شود با آنچه محصول اندیشه بشری به شمار می آید، تفاوت و تفکیک قائل شویم و آنها را با یکدیگر مخلوط نسازیم. البته این ادعا به طور عام و کلی اختصاص به یک گروه و جماعت مخصوص نداشته و کلیه اندیشمندان اسلامی خود را با آن موافق و هماهنگ نشان می دهند.

کمتر کسی می شناسیم که با خلط و در هم آمیختن میان تعلیمات پیغمبران و علوم بشری نظر مساعد و موافق داشته باشد. به این ترتیب تفکیک، به معنی جدا کردن میان وحی الهی و دانش های بشری مورد انکار هیچ یک از اندیشمندان اسلامی نبوده و از قرون اولیه اسلام نیز مورد توجه قرار گرفته است.

با این همه عنوان «مکتب تفکیک» با یک سلسله ویژگی های و خصوصیاتی که به طرز فکر و نوع اندیشه طرفداران آن مربوط می گردد، بسیار جدید و کم سابقه است. چیزی حدود نیم قرن است که این جریان فکری در خراسان به منصه بروز و ظهور رسیده و به تدریج طرفداران بیشتری پیدا کرده است. در میان کسانی که به این جریان فکری اظهار علاقه می کنند، عنوان «مکتب تفکیک» کم و بیش مطرح می گشت و از خلال سخنان آنان این زمزمه به گوش می رسید.

زمان معرفی رسمی مکتب تفکیک

 

در سال ۱۳۷۵ شمسی کتابی تحت عنوان «مکتب تفکیک» چاپ شد که برخی از بخش های آن نیز قبلا در مجله کیهان فرهنگی انتشار یافته و مورد علاقه بسیاری از خوانندگان آن مجله قرار گرفته بود. به این ترتیب عنوان «مکتب تفکیک» با نشر این کتاب به طور رسمی مطرح گشت و برای اهل پژوهش موضوع تحقیق قرار گرفت.

نویسنده این کتاب یکی از اندیشمندان بزرگ و علمای با تقوا و فضیلتی که در تمام طول زندگ خود، صادقانه و خالصانه در راه تحقیق و پژوهش های اسلامی گام برداشته است. محمدرضا حکیمی که خود از طرفداران سرسخت و علاقه مندان جدی این جریان فکری شناخته می شود، در محضر بسیاری از علمای مکتب تفکیک درس خوانده و از دانش آنان بهره گرفته است.

در ادامه بخوانید:  اختلاف در معنی معقول و محسوس

نگارنده این سطور (دکتر ابراهیمی دینانی) در طول سال های متمادی با این محقق ارجمند، افتخار دوستی و آشنایی داشته و با طرز تفکر و نوع اندیشه او آشنا بوده است. در اینجا باید یادآور شویم که این دوستی و آشنایی به هیچ وجه مانع این نیست که درباره کتاب مکتب تفکیک و اصول اساسی این جریان فکری به بحث بپردازیم.

محمدرضا حکیمی در کتاب مکتب تفکیک چه اصولی را مطرح می کند؟

واژه تفکیک را اینجانب از سال ها پیش درباره این مکتب پیشنهاد کردم و به کار بردم و امروز اصلاح شده و معروف گشته است. در اینجا باید از باب توضیح بیفزایم که این مکتب، غیر از جداسازی سه جریان شناختی از یکدیگر، ابعاد دیگری نیز دارد و آن بیان معارف ناب و سره قرآنی است. بدون هیچ گونه امتزاجی و التقاطی و خلطی و تاویلی، از نوع تاویل هایی که می دانیم و همین خود جوهر غایی این مکتب است.

سپس محمدرضا حکیمی ادامه می دهد:

بیان معارف قرآن، جزء عناصر اصلی است و بلکه اصلی ترین عنصر است و استاد ما (حاج شیخ مجتبی قزوینی) دوره کتابی را در این مقصود از نوع تالیف عام اهل این مکتب نوشت، بیان الفرقان نامید. به معنی تشریح تفاوت و تبیین فرق و فاصله میان سه مشرب و مکتب معروف. او در بیان الفرقان نمی خواست کتابی فلسفی و عرفانی بنویسد بلکه درصدد بود تا به قدر ضرورت به مطالب اشاره کند و سپس مبانی معارف قرآنی را تشریح نماید و بدین گونه نام «مکتب تفکیک» از تعبیر تداعی گری «بیان الفرقان» نیز الهام یافته است.

همان سان که در این عبارات مشاهده کردید، محمدرضا حکیمی جوهر معنی مکتب تفکیک را بیان معارف خالص و سره قرآن دانسته و ضمنان اعتراف کرده و انصاف داده است که در انتخاب اصطلاح مکتب تفکیک، تحت تاثیر کتاب بیان الفرقان حاج شیخ مجتبی قزوینی بوده که البته او از بزرگان این مکتب و از اساتید او به شمار می آید.

آیا عوام مردم براساس مکتب تفکیک می اندیشند؟

محمدرضا حکیمی در جای دیگر کتاب خود از این روشن تر و صریح تر سخن گفته و ادعا کرده است که «مکتب تفکیک» مساوی و معادل با اسلام است. به این ترتیب آنچه با مکتب تفکیک، مطابق نباشد، با اسلام نیز منطبق نخواهد بود. آنچه جالب توجه است و در عین حال موجب شگفتی می گردد این است که جناب آقای حکیمی برای تایید سخن خود و اینکه مکتب تفکیک، مساوی با اسلام است، تفکر توده خلق و اندیشه عوام مردم را شاهد این مدعا گرفته و گفته است «عوام مردم براساس مکتب تفکیک می اندیشند» عین عبارت او در این باب چنین است:

….باید گفت توده های متدین به سائقه درک ایمانی و تلقی فطری خویش، تفکیکی هستند و اگر کسی در ذهن شان تصرف نکند همان را معتقدند که اصحاب تفکیک می گویند…. و اگر ترجمه فارسی از قرآن در دست داشته باشند به هرچه در آن بخوانند ایمان دارند بدون اینکه ذهن شان به سوی موضوعات تاویلی بلغزد.

این ادعا که این مکتب، مساوی با اسلام است، تاحدودی طبیعی می نماید و باعث شگفتی اشخاص نمی گردد زیرا این ادعا که یک ادعای عام و فراگیر است که در میان همه ارباب مکاتب و متصدیان جریان های فکری وجود دارد و هیچ یک از بنیانگذاران فرق برخلاف آن سخن نمی گویند. کلیه کسانی که در طول تاریخ به تفسیر متون اسلامی پرداخته و در نتیجه به یک نظام فکری دست یافته اند، همین ادعا را دارند و نظام فکری خود را منطبق و مساوی با اسلام می شناسند. نزاع میان فرقه ها و جنگ هفتاد و دو ملت نیز از همین جا ناشی می شود و منشا آن نیز همین نوع ادعا به شمار می آید.

در ادامه بخوانید:  ابن سینا و مسئله کلی طبیعی

اگر متصدیان «مکتب تفکیک» ادعا دارند که جریان فکری آنها مساوی با اسلام است مخالفان آنان نیز همین ادعا را دارند. فلاسفه بزرگ جهان اسلام مانند شیخ الرئیس ابوعلی سینا و صدرالمتألهین شیرازی به انطباق فلسفه خود با اسلام باور دارند و هرگونه فلسفه ای که برخلاف اسلام باشد در نظر آنها مردود شناخته میشود.

این سخن در مورد عرفا نیز صادق است. درست است که محی الدین ابن عربی و آثار او در نظر طرفداران مکتب تفکیک مورد انتقاد شدید قرار گرفته است ولی خود محی الدین ادعا دارد طی یک مبشره پیغمبر اسلام به او دستور داده است که کتاب معرفو «فصوص الحکم» خود را در معرض افکار عموم قرار دهد. به این ترتیب ادعای طرفداران مکتب تفکیک یک ادعای بدون دلیل بوده و با ادعای کسانی که در راس جریان های مخالف آنان قرار گرفته اند در تعارض واقع می شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا معادله را حل کنید *