دانشنامه فلسفه

۱۳۹۲-۱۱-۲۷

سعادت هر نیرو، رسیدن به اقتضای ذات است

‏این قاعده را صدرالمتألهین در باب سعادت نفس ناطقه و کیفیت حصول آن مطرح کرده است. به موجب این قاعده: «سعادت هر نیرو، رسیدن به چیزی است که ذاتش اقتضاء می کند، بدون اینکه مانعی سد راه کند و از رسیدن به مقتضای ذاتی آن جلوگیری به عمل آورد» بنابراین سعادت هر شیئ، از نوع همان شیئ است و به خود آن اختصاص دارد. چنانکه گفته اند: کمال قوه شهویه همانا وصول به شیئ مورد اشتها است و کمال قوه غضبیه غلبه و انتقام است
۱۳۹۲-۱۱-۲۳

تجلی کلی الهی از حیث عام بودن، ظهور معینی ندارد

هرگونه تجلی کلی الهی که سبب ظهور صور جزئیات و نسب تعلقات است، از حیث این که سبب عام است و علت پیدایش عالم است، به هیچ گونه ظهور معینی تعیّن نمی پذیرد. چنانکه وجود عام از جهت اینکه نسبت به همه وجودات دارای نسبت عام است، هیچ گونه تعیّن مخصوص را اقتضا نمی کند. همچنین طبایع کلیه هنگامی که بشرط لا اعتبار شوند و از حیث کلیت و شمول مورد ملاحظه قرار گیرند، تعیّن به هیچ یک از آحاد را نمی پذیرند؛ مگر اینکه به نحو کلی طبیعی و لا بشرط اعتبار شوند و حیثیت کلیت و شمول آنها لحاظ نگردد
۱۳۹۲-۱۱-۰۹

‏الزائد علی المتناهی بقدر المتناهی متناهی

اگر برای ممکنات سلسله ای از علت ها و معلول ها را در نظر بگیریم و آن سلسله به یک مبدأ که واجب بالذات است؛ منتهی نگردد، سلسله ای از علت ها و معلول ها تا بی نهایت به طور بالفعل تشکیل خواهد شد.
۱۳۹۲-۱۱-۰۶

اراده کلی نمی تواند منشأ صدور یک عمل شخصی در خارج باشد

‏مفاد قاعده این است که: اراده کلی هرگز نمی تواند منشأ صدور یک عمل شخصی در خارج قرار گیرد، مگر اینکه مخصّصی به آن ضمیمه گردد. مثلا اگر شخصی در مقام اتفاق، سکه مخصوص را که در دست دارد، به شخص دیگری که استحقاق آن را دارد ببخشد، هرگز نباید منشا آن عمل را یک حکم کلی مبنی بر لزوم انفاق در هر حال ‏دانست.
۱۳۹۲-۱۱-۰۲
منطق و فلسفه

اتحاد میان منطق و فلسفه

در این مقاله فلسفی به بررسی اتحاد منطق و فلسفه می پردازیم و برای یادگیری بهتر منطق و فلسفه به راهکارهایی می پردازیم. قواعد منطق و فلسفه می تواند راهگشا باشد
۱۳۹۲-۱۱-۰۱

قاعده۴۵: آنچه دارای ماهیت است، معلول است

بهمنیار در مباحث حرکت از کتاب التحصیل برحسب مناسبتی که پیش آمده، از قاعده «کلّ ذی ماهیه معلولٌ» نام برده، ولی چون در مقام بیان آن نبوده برای اثباتش استدلالی نیاورده است.
۱۳۹۲-۱۰-۱۵

سه قاعده مهم فلسفی در مورد «ذاتی»

ذاتی کلّ شیئ لم یکن معلّلاً؛ ذاتی کلّ شیئ بیّن الثبوت له؛ الذاتی لا یختَلِف ولا یتخلّف. ‏این سه قاعده از جمله قواعدی است که در بسیاری از کتب فلسفی مورد استفاده حکما قرار گرفته است و در برخی مسائل به آنها اشاره شده است. چنانکه ملاحظه می شود این قواعد عبارت از سه قضیه حملیه است که موضوع در همه آنها کلمه «ذاتی» است.
۱۳۹۲-۱۰-۰۴

قاعده ۴۳: علم به مسبب بدون علم به سبب امکان پذیر نیست

‏صدرالمتألهین این قاعده را، با این کیفیت، از جمله غوامض علوم الهی می داند و ادراک آن را جز برای کاملین در معارف الهی میسر نمی داند. ‏مرحوم استاد علامه طباطبایی در تعلیقه ای که بر کتاب اسفار نوشته است، می نویسد: از این قاعده در کتاب برهان منطق بحث شده است. اهل منطق می گویند: یقین به مسبب جز از طریق یقین به سبب حاصل نمی شود.
۱۳۹۲-۱۰-۰۲

قاعده ۴۲: دور محال است

استحاله دور مانند استحاله تسلسل از جمله قواعدی است که بسیاری از مسائل مهم فلسفی بر آن مترتب می شود. یکی از مسائل بسیار مهمی که از طریق این قاعده اثبات می شود، مسئله اثبات واجب الوجود است.‏ شیخ ابوعلی سینا فصلی از نجات را به بحث از قاعده بطلان دور اختصاص داده و خاطرنشان می کند که اگر سلسله علت و معلول را به گونه ای که مستلزم دور می شود، فرض نماییم، لازم می آید که هر کدام از آحاد سلسله، هم علت وجود خود باشند و هم معلوم وجود خود