دانشنامه فلسفه

بهمن ۹, ۱۳۹۲

‏الزائد علی المتناهی بقدر المتناهی متناهی

اگر برای ممکنات سلسله ای از علت ها و معلول ها را در نظر بگیریم و آن سلسله به یک مبدأ که واجب بالذات است؛ منتهی نگردد، سلسله ای از علت ها و معلول ها تا بی نهایت به طور بالفعل تشکیل خواهد شد.
بهمن ۶, ۱۳۹۲

اراده کلی نمی تواند منشأ صدور یک عمل شخصی در خارج باشد

‏مفاد قاعده این است که: اراده کلی هرگز نمی تواند منشأ صدور یک عمل شخصی در خارج قرار گیرد، مگر اینکه مخصّصی به آن ضمیمه گردد. مثلا اگر شخصی در مقام اتفاق، سکه مخصوص را که در دست دارد، به شخص دیگری که استحقاق آن را دارد ببخشد، هرگز نباید منشا آن عمل را یک حکم کلی مبنی بر لزوم انفاق در هر حال ‏دانست.
بهمن ۲, ۱۳۹۲
منطق و فلسفه

اتحاد میان منطق و فلسفه

در این مقاله فلسفی به بررسی اتحاد منطق و فلسفه می پردازیم و برای یادگیری بهتر منطق و فلسفه به راهکارهایی می پردازیم. قواعد منطق و فلسفه می تواند راهگشا باشد
بهمن ۱, ۱۳۹۲

قاعده۴۵: آنچه دارای ماهیت است، معلول است

بهمنیار در مباحث حرکت از کتاب التحصیل برحسب مناسبتی که پیش آمده، از قاعده «کلّ ذی ماهیه معلولٌ» نام برده، ولی چون در مقام بیان آن نبوده برای اثباتش استدلالی نیاورده است.
دی ۱۵, ۱۳۹۲

سه قاعده مهم فلسفی در مورد «ذاتی»

ذاتی کلّ شیئ لم یکن معلّلاً؛ ذاتی کلّ شیئ بیّن الثبوت له؛ الذاتی لا یختَلِف ولا یتخلّف. ‏این سه قاعده از جمله قواعدی است که در بسیاری از کتب فلسفی مورد استفاده حکما قرار گرفته است و در برخی مسائل به آنها اشاره شده است. چنانکه ملاحظه می شود این قواعد عبارت از سه قضیه حملیه است که موضوع در همه آنها کلمه «ذاتی» است.
دی ۴, ۱۳۹۲

قاعده ۴۳: علم به مسبب بدون علم به سبب امکان پذیر نیست

‏صدرالمتألهین این قاعده را، با این کیفیت، از جمله غوامض علوم الهی می داند و ادراک آن را جز برای کاملین در معارف الهی میسر نمی داند. ‏مرحوم استاد علامه طباطبایی در تعلیقه ای که بر کتاب اسفار نوشته است، می نویسد: از این قاعده در کتاب برهان منطق بحث شده است. اهل منطق می گویند: یقین به مسبب جز از طریق یقین به سبب حاصل نمی شود.
دی ۲, ۱۳۹۲

قاعده ۴۲: دور محال است

استحاله دور مانند استحاله تسلسل از جمله قواعدی است که بسیاری از مسائل مهم فلسفی بر آن مترتب می شود. یکی از مسائل بسیار مهمی که از طریق این قاعده اثبات می شود، مسئله اثبات واجب الوجود است.‏ شیخ ابوعلی سینا فصلی از نجات را به بحث از قاعده بطلان دور اختصاص داده و خاطرنشان می کند که اگر سلسله علت و معلول را به گونه ای که مستلزم دور می شود، فرض نماییم، لازم می آید که هر کدام از آحاد سلسله، هم علت وجود خود باشند و هم معلوم وجود خود
آذر ۴, ۱۳۹۲

صورت جسمی-ضرورت به شرط محمول

‏میان اصطلاح ضرورت به شرط محمول در منطق و ضرورت به شرط محمول در فلسفه تفاوتی است که نباید از آن غافل بود. توضیح اینکه نظر منطقیین به عالم ذهن است. هر گاه موضوع قضیه ای مقید به محمول آن قضیه شود، ‏ثبوت آن محمول برای آن موضوع ضروری خواهد بود. اما نظر فلاسفه در ضرورت به شرط محمول به اعتبارات ذهنی نیست، بلکه نظرشان به متن واقعیت است
آبان ۱۵, ۱۳۹۲
ابن سینا و کلی طبیعی

آشنایی با کتاب سخن ابن سینا

با مطالعه کتاب سخن ابن‌سینا و بیان بهمنیار اگر به این نتیجه برسیم که «ابوعلی سینا فیلسوف ناشناخته» بسیار بجاست. فیلسوفی که در تاریخ تفکر، به طب و پزشکی می شناسندش!
آبان ۸, ۱۳۹۲
فکر فلسفی

واژه «صفت نفسی و صفت اضافی»

‏صفت نفسی به صفتی گفته می شود که شیئ فی حد نفسه و بدون نیاز به مقایسه ‏آن با دیگر اشیاء به آن متصف می گردد. مانند اتصاف جسم به سفیدی یا سیاهی، اتصاف انسان به علم و قدرت، و مانند آن. اتصاف ماهیت به تشخص نیز از این قبیل است.
آبان ۳, ۱۳۹۲

واژه های «سلب تحصیلی،سوفسطی،شرح الاسم»

‏شرح الاسم دو اصطلاح دارد. در یک اصطلاح به همان «تعریف لفظی» ‏اطلاق می شود و مرادف با آن است و اصطلاح دوم «شرح الاسم» ‏که اصطلاح معروف و رایج آن است، مرادف با «تعریف اسمی» می باشد.
مهر ۳۰, ۱۳۹۲

قاعده ۴۱: رابطه لوازم ذاتی و علت وجودی شیئ

‏صدرالمتألهین در مقام توضیح این قاعده مثالی ذکر می کند که بنابر مشرب قائلین به اصالت وجود و اعتباری بودن ماهیت می توان آن را پذیرفت. آن مثال عبارت است از اینکه وجود معلول همیشه نیازمند به وجود جاعل است. ولی این نیازمند بودن به وجود جاعل هرگز مستلزم این نیست که ماهیت معلول نیز که امری ذاتی و عرضی نسبت به وجود است، نیازمند به جاعل باشد.