کلام ماتریدی

بصیرت در نظر حکما و فلاسفه
۱۳۹۴-۰۱-۰۹
ادراک شده، بر صورت ادراکی مقدم است
۱۳۹۴-۰۱-۱۱
نمایش همه

کلام ماتریدی

کلام ماتریدی

ابومنصور ماتریدی (نام کامل: محمد بن محمد بن محمود أبو منصور الماتریدی السمرقندی الحنفی) (تاریخ مرگ: سال ۳۳۳ هجری قمری) موسس فرقهٔ ماتریدیه، متکلم، فقیه و مفسر قرآن ایرانی مسلمان بود. او که در ماترید از نواحی سمرقند در ماوراءالنهر به دنیا آمد، خداشناسی اسلامی و علم کلام را نزد استادانی چون ابوبکر احمد جوزجانی، ابونصر احمد بن عباس عیاضی (مهم‌ترین استادش)، نصیر بن یحیی بلخی و محمد بن مقاتل رازی آموخت. ابومنصور ماتریدی در زمینه‌های تفسیر، فقه و به خصوص کلام از صاحب نظران محسوب می‌شود. تأسیس فرقهٔ کلامی ماتریدیه، پرورش شاگردان صاحب نظر و به جای گذاشتن آثار فراوان، از نکات قابل ذکر درباره ماتریدی است. آنچه در اینجا مطالعه خواهید نمود مقاله ای است که «دکتر ابراهیمی دینانی» در سالهای دور، مقاله ای تحت عنوان «کلام ماتریدی» نگاشته اند و به بررسی سیر فکری این متکلّم اسلامی پرداخته اند.

اهمیت کلام

درباره علم کلام و اهمیت آن بحثهای زیادی می توان مطرح کرد. شاید در علوم دینی با همه انتقادهایی که فقها و فلاسفه یا اهل حدیث و حتی متکلمی مانند غزالی از علم کلام داشته اند، باز از اهمیت خاص خود برخوردار است. به هر حال اگر ادیان آسمانی بخواهند مطرح باشند، بدون کلام گویا نمی توانند استواری کنند. حال نمی دانم چگونه می توان دین داشت و آن را مطرح کرد و در جوامع بشری گسترش داد. گویا بدون علم کلام کاری نا ممکن خواهد بود. به هر قصد این جستار سخن گفتن درباره اهمیت علم کلام نیست، اما به دلیل ارتباط آن با بحث، قدری نیز بدان پرداخته خواهد شد.

در ادامه بخوانید:  ابن طفیل

پس از وفات پیامبر بزرگ، نوعی کلام با خود به همراه داشته اند. کلام یهودی از فیلون آغاز می شود و تا اسپینوزا –که هر دو از متکلّمین بزرگ هستند- ادامه می یابد. همچنین کلام مسیحیت نیز با گستره ای که دارد، کلام زردشتی و دیگر ادیان، هر یک در سطحی گسترده در این زمینه فعالیت دارند. در اسلام نیز مباحث کلامی از نمودی گسترده به اندازه چهارده قرن دارد. پس از وفات خاتم پیامبران مسائل کلامی نخست به صورت سیاسی مطرح شد و علل طرح آنها برخورد اقوام و ملل با هم بود.

نخستین مکتب منظم کلامی

با پیدایش مساله توحید و ارتباط خداوند با جهان، کم کم مکتب هایی پیدا شد و شاید بتوان ادعا کرد که نخستین مکتب منظم کلامی همان مکتب مشهور «معتزله» بود. معتزلیان به مساله عقل اهمیت بسیار اهمیت می داند. تا جایی که با صراحت تمام در آثارشان از شریعت عقل سخن گفتند. البته آثار زیادی از مشایخ بزرگ معتزله در دست نیست و تعداد بی شماری از آنها در زمان متوکّل نابود شده است، اما با نگرش به آثار موجود می توان به نوع تفکر آنها در ان زمینه پی برد. اصالت عقل، توجه بیش از اندازه به مفاهیم عقلانی و نیز پرداختن به شریعت عقل، کم کم کار را به زیاده روی و افراط در این باره کشاند و در پی آن واکنشهایی در جامعه اسلامی صورت گرفت.

در ادامه بخوانید:  پژواک اندیشه های فخر رازی و سهروردی در آثار ابن کمونه

گروهی بر این گمان بودند که با بها دادن به عقل و اصالت بخشیدن به آن، جایی برای دیانت باقی نخواهد ماند. از آن رو گروهی به فکر چاره افتادند و در رویارویی با عقل، مکتب هایی نیز بنا نهادند. مانند «حنبلی ها» «کرّامی ها» «ظاهری ها» و….در این مسیر متفکرین بزرگی نیز بودند که شیوه آمیخته ای از ارزشهای عقلی و سنتی را پیشنهاد می کردند، مانند ابوجعفر طحاوی در مصر (م۳۲۱ هـ)، ابوالحسن اشعری (م ۳۳۰ هـ) در بصره (عراق) و ابومنصور ماتریدی (م ۳۳۳ هـ) در بلخ «آسیای مرکزی». تمام کوشش این سه تن مبتنی بر حفظ سنت با تکیه بر عقل بود و نخستین کسی که در حفظ سنت کوشید ابومنصور ماتریدی بود. وی نسبت به هم کیشانش فرصت بیشتری برای این کار داشته و گام نخست را نیز او برداشته است

برای دریافت مقاله کلام ماتریدی ایمیل تان را وارد کنید

  • لطفا ایمیل صحیح و بدون www وارد کنید

2 دیدگاه ها

  1. علی معرف گفت:

    درود بر استاد دینانی استاد معرفت و عشق

  2. صدیقی گفت:

    با عرض سلام و خسته نباشید خدمت شما مجریان محترم سایت.
    اگر ممکن است شرایط دانلود مقالات استاد را برای علاقمندان فراهم کنید.
    بسیار سپاسگزارم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا معادله را حل کنید *